Sınıf kontrolü: "instanceof"

instanceof operatörü bir objenin belirli bir sınıfa ait olup olmadığını kontrol eder. Kalıtımı da hesaba kadar.

Böyle bir kontrole bir çok durumda ihtiyacımız olabilir. Aşağıda polymorphic fonksiyon inşa etmek için, argümanların tipine göre farklı davranış sergileyen bir yapı yer almaktadır.

instanceof operatorü

Yazımı şu şekildedir:

obj instanceof Class

Eğer obj'e Class'a aitse true döner. ( Veya Class'tan türüyorsa)

Örneğin:

class Rabbit {}
let rabbit = new Rabbit();

// `Rabbit` sınıfının bir objesimidir?
alert( rabbit instanceof Rabbit ); // true

Bu yapıcı fonksiyonlar için de çalışır:

// instead of class
function Rabbit() {}

alert( new Rabbit() instanceof Rabbit ); // true

Array gibi gömülü sınıflar için de

let arr = [1, 2, 3];
alert( arr instanceof Array ); // true
alert( arr instanceof Object ); // true

Dikkat edin arr ayrıca Object sınıfına da aittir. Çünkü Array prototipi Object'ten kalıtım alır.

instanceof operatörü prototip zincirini kontrol eder. Symbol.hasInstance statik metodu ile daha performanslı yapılabilir.

obj instanceof Class algoritması kabaca aşağıdaki gibi çalışır:

  1. Eğer Symbol.hasInstance statik metodu var ise onu kullan. Şu şekilde:

    // canEat yapabilen herşeyi animal varsayalım.
    class Animal {
      static [Symbol.hasInstance](obj) {
        if (obj.canEat) return true;
      }
    }
    
    let obj = { canEat: true };
    alert(obj instanceof Animal); // true: Animal[Symbol.hasInstance](obj) çağırıldı.
  2. Çoğu sınıf Symbol.hasInstance'a sahip değildir. Bu durumda eğer Class.prototype obj'nin bir prototipine zincirde olup olmadığını kontrol eder.

    Diğer bir deyişle:

    obj.__proto__ == Class.prototype
    obj.__proto__.__proto__ == Class.prototype
    obj.__proto__.__proto__.__proto__ == Class.prototype
    ...

    Yukarıdaki örnekte Rabbit.prototype == rabbit.__proto__, cevabı doğrudan verir.

    Kalıtım yönünden ise rabbit üst sınıfın da instanceof’u dur.

    class Animal {}
    class Rabbit extends Animal {}
    
    let rabbit = new Rabbit();
    alert(rabbit instanceof Animal); // true
    // rabbit.__proto__ == Rabbit.prototype
    // rabbit.__proto__.__proto__ == Animal.prototype (match!)

Aşağıda rabbit instanceof Animal'ın Animal.prototypea karşılaştırılması gösterilmiştir.

Ayrıca objA.isPrototypeOf(objB) metodu ile eğer objA objB'nin prototip zincirinin herhangi bir yerindeyse true döner. obj instanceof Class şu şekilde de yazılabilir Class.prototype.isPrototypeOf(obj)

Class yapıcısının kendisi bu kontrolde yer almaz, garip değil mi? Sadece Class.prototype ve prototiplerin zinciri önemlidir.

Bu prototip değiştiğinde farklı sonuçlara yol açabilir.

Aşağıdaki gibi:

function Rabbit() {}
let rabbit = new Rabbit();

// prototip değişti
Rabbit.prototype = {};

// ...artık rabbit değil!
alert( rabbit instanceof Rabbit ); // false

Prototip’i değiştirmemeniz ve daha güvenli tutmanız için bir diğer neden daha olmuş oldu.

Bonus: Tip için Object toString

Bildiğiniz gibi basit objeler karakter dizisine [object Object] şeklinde çevrilir.

let obj = {};

alert(obj); // [object Object]
alert(obj.toString()); // the same

Bu toString'i bu şekilde tanımlamalarından dolayıdır. Fakat görünenden daha güçlü bir toString yazmak için gizli özellikler bulunmaktadır. Bunu typeof'un daha genişi ve instanceof'un alternatifi olarak görmek mümkün.

Garip geliyor değilmi. Bakalım neymiş

Şartname, incelendiğinde gömülü gelen toString metodunun objeden çıkarılabileceği ve başka bir değerin kaynağında çalıştırabileceği görülmektedir. Sonucu da bu değere göre gelir.

  • Sayı için [object Number]
  • Boolean değerler için [object Boolean]
  • null için: [object Null]
  • undefined için: [object Undefined]
  • Diziler için: [object Array]
  • …vs (düzenlenebilir).

Bir örnekle gösterelim:

// kolaylık olması için `toString` metodunu bir değişkene kopyalayalım
let objectToString = Object.prototype.toString;

// Bu hangi tipte?
let arr = [];

alert( objectToString.call(arr) ); // [object Array]

Burada call’i kullandık ve Dekoratörler ve iletilme, call/apply bölümünde objectToString fonksiyonunun nasıl this=arr kaynağında kullanılacağı gösterilmişti.

Dahili olarak toString algoritması this'i kontrol eder ve buna denk gelen sonucu döner. Örneğin:

let s = Object.prototype.toString;

alert( s.call(123) ); // [object Number]
alert( s.call(null) ); // [object Null]
alert( s.call(alert) ); // [object Function]

Symbol.toStringTag

Objenin toString metodu özel bir özellikle Symbol.toStringTag düzenlenebilir.

Örneğin:

let user = {
  [Symbol.toStringTag]: 'User'
};

alert( {}.toString.call(user) ); // [object User]

Çoğu çevre-özel objelerde böyle özellikler bulunur. Aşağıda tarayıcı tabanlılar yer almaktadır:

// Çevre-özel objeler ve sınıflar için toStringTag
alert( window[Symbol.toStringTag]); // window
alert( XMLHttpRequest.prototype[Symbol.toStringTag] ); // XMLHttpRequest

alert( {}.toString.call(window) ); // [object Window]
alert( {}.toString.call(new XMLHttpRequest()) ); // [object XMLHttpRequest]

Gördüğünüz gibi, sonuç kesinlikle Symbol.toStringTag'dır ve varsa [object ...] içerisinde saklanır.

Sonunda daha güçlü bir typeof’a sahip olduk. Artık sadece ilkel datalar için değil, gömülü gelen objeler için bile çalışabilir durumdadır.

Gömülü gelen objeler için tipi karakter dizi olarak almak istediğimizde instanceof yerine bunu kullanabiliriz. Instanceof sadece kontrol işlemi yapmaktaydı.

Özet

Bildiğimiz tip kontrol metodlarının üzerinden geçecek olursak:

çalışır döner
typeof ilkellerde string
{}.toString ilkellerde, gömülü ve Symbol.toStringTag'li objelerde string
instanceof objelerde true/false

Gördüğünüz gibi {}.toString teknik olarak “en gelişmiş” typeof'tur denebilir.

instanceof operatörü sınıf hiyerarşilerileri ve bu hiyerarşiyi göz önüne alacak sınıf için bulunmaz bir kaynaktır.

Görevler

önem: 5

Aşağıdaki instanceof neden true dönüyor? Aslında a'nın B() tarafından üretilmediği açık.

function A() {}
function B() {}

A.prototype = B.prototype = {};

let a = new A();

alert( a instanceof B ); // true

Gerçekten de garip.

Fakat instanceof aslında fonksiyonu umursamaz, bunun yerine bunun prototype'ını umursar ve bu prototip zinciriyle karşılaştırılır.

Burada a.__proto__ == B.prototype, bundan dolayı instanceof, true dönecektir.

Öyleyse, instanceof mantığına göre asıl tipi gelirleyen prototiptir, yapıcı fonksiyon değil.

Eğitim haritası

Yorumlar

yorum yapmadan önce lütfen okuyun...
  • Eğer geliştirme ile alakalı bir öneriniz var ise yorum yerine github konusu gönderiniz.
  • Eğer makalede bir yeri anlamadıysanız lütfen belirtiniz.
  • Koda birkaç satır eklemek için <code> kullanınız, birkaç satır eklemek için ise <pre> kullanın. Eğer 10 satırdan fazla kod ekleyecekseniz plnkr kullanabilirsiniz)